ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਪੈਟਰੋਲ ਵਿੱਚ 20 ਫ਼ੀਸਦੀ ਈਥਾਨੋਲ (E20) ਮਿਲਾਉਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਭਾਰਤ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਉਪਲਬਧੀ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਹੁਣ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਚੁਣੌਤੀ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਈਥਾਨੋਲ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਮੰਗ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲਗਭਗ 700 ਕਰੋੜ ਲੀਟਰ ਵਾਧੂ ਸਮਰੱਥਾ ਖਾਲੀ ਪਈ ਹੈ।
ਉਦਯੋਗਿਕ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਈਥਾਨੋਲ ਡਿਸਟਿਲੇਸ਼ਨ ਸਮਰੱਥਾ 2,000 ਕਰੋੜ ਲੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਜਦਕਿ E20 ਮਿਸ਼ਰਣ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ ਲੋੜ ਲਗਭਗ 1,100 ਕਰੋੜ ਲੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਡਿਸਟਿਲਰੀਆਂ ਆਪਣੀ ਕੁੱਲ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਕਰੀਬ 60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ
ਵਾਧੂ ਈਥਾਨੋਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਨੇਪਾਲ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੈਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਈਥਾਨੋਲ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਲਾਗੂ ਹੈ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਵੱਡਾ ਨਿਰਯਾਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਫੀਡਸਟਾਕ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਬਦਲਾਅ
ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਗੰਨੇ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਤੋਂ ਈਥਾਨੋਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਖਾਦ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਿਆ ਰਹੇ।
E20 ‘ਤੇ ਉੱਠੇ ਸਵਾਲ
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕੁਝ ਵਾਹਨ ਚਾਲਕਾਂ ਨੇ E20 ਪੈਟਰੋਲ ਨਾਲ ਮਾਈਲੇਜ ਘਟਣ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ E25 ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਈਥਾਨੋਲ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਚੁਣੌਤੀ
ਊਰਜਾ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ (EV) ਦੀ ਵਧਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਪੈਟਰੋਲ ਦੀ ਮੰਗ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਈਥਾਨੋਲ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਬਣਾਉਣੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਕੀ ਹੈ ਮੰਗ?
ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਡਿਸਟਿਲਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (AIDA) ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਧੂ ਈਥਾਨੋਲ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਧਨ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫਾਰਮਾ, ਕੈਮੀਕਲ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਨਿਰਯਾਤ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਡਿਸਟਿਲਰੀ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਕੀ ਹੈ E20?
E20 ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਪੈਟਰੋਲ ਵਿੱਚ 20 ਫ਼ੀਸਦੀ ਈਥਾਨੋਲ ਅਤੇ 80 ਫ਼ੀਸਦੀ ਪੈਟਰੋਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਆਯਾਤ ਘਟਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਨਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਫਾਇਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੁਣ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਮੰਗ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣੇ ਵੱਡੇ ਫ਼ਰਕ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।
